Zamek bez dachu, pamięć bez końca

Plener w Smoleniu — dzień światła, ruin i historii zapisanej w kamieniu

Wędrując przez lasy Smolenia, trafiłem na miejsca, które nie potrzebują słów, by opowiadać. Kapliczka na Borach, rezerwat z kapliczką Matki Boskiej i ruiny zamku Pilcza — wszystko to splecione w jeden dzień, który należał do cyklu „Kamień, który pamięta”.

Zamek Pilcza spogląda na mnie z góry.

Pamiętnik

Kapliczka na Borach. Rok 1836.

Dziś Jura była łaskawa. Pogodna, ciepła, z lekkim wiatrem, który nie przeszkadzał, a prowadził. Po wczorajszym plenerze w Bydlinie postanowiłem nie zwalniać tempa. Nowy cykl „Tam, gdzie przeplatają się czasy” działa na mnie jak magnes — codziennie chcę być w innym miejscu, słuchać innej ciszy.

Zanim dotarłem do Smolenia, zatrzymałem się przy Kapliczce na Borach. Rok 1836. Miejsce pamięci, pomnik żołnierzy AK, brzozowy krzyż z koroną cierniową. W czasie wojny ukrywali się tu partyzanci z oddziału „Hardego”. Dziś las milczy, ale nie zapomniał.

Potem Smoleń. Rezerwat na wzgórzu, stare drzewa, kapliczka z Matką Boską, do której prowadzą schody — nie tyle z kamienia, co z czasu. A na końcu — Zamek Pilcza. Biały, otwarty, nieugięty.

Miejsce pamięci w Bydlinie. Pomnik żołnierzy AK, brzozowy krzyż z koroną cierniową.

Wycieczka

Rezerwat przyrody na Górze Zamkowej.

Smoleń leży na wschodnich krańcach województwa śląskiego, w gminie Pilica. To miejsce, gdzie historia i przyroda idą ramię w ramię. Rezerwat przyrody Smoleń obejmuje Górę Zamkową — wapienne wzgórze porośnięte buczyną sudecką, z licznymi ostańcami i pomnikowymi drzewami. Wśród nich — ruiny zamku Pilcza.

Zamek powstał w XIV wieku z inicjatywy Ottona z Pilczy. Przez wieki był rozbudowywany, niszczony, odbudowywany, aż w końcu — opuszczony. Dziś to jedna z najbardziej malowniczych warowni na Szlaku Orlich Gniazd. Widać ją z daleka — biała wieża wyrasta ponad las jak wspomnienie, które nie chce zniknąć.

W pobliżu przebiegają:

• Czerwony Szlak Orlich Gniazd — główny szlak Jury, łączący zamki i strażnice,
• Żółty szlak Smoleń–Udórz — prowadzący przez Dolinę Wodącej,
• oraz lokalna ścieżka przyrodnicza wokół rezerwatu.

Jurajski Wędrowiec pojawił się dziś w cieniu ruin. Nie mówił. Po prostu położył dłoń na murze i zamknął oczy. Wtedy zamek zadrżał. Nie runął — przeciwnie. Jakby się wyprostował. — „Nie wszystko, co otwarte, jest bezbronne” — powiedział, zanim zniknął w świetle.

Zamek bez dachu.

Fotografia

Motyw: Białe ruiny zamku Pilcza na tle lasu

Zamek bez dachu. Okna jak puste oczy. Ściany, które kiedyś chroniły, dziś wystawione na wiatr. A jednak — nieugięte. Lśnił w słońcu. Nie był martwy. Był obecny.

Zrobiłem zdjęcie z dołu, tak by zamek wyrastał z lasu jak ostańce z ziemi. Chciałem, by wyglądał jak coś, co nie zostało zbudowane, lecz wyłoniło się z krajobrazu. Jakby był tu zawsze.

Kamień, który nie zapomniał.

Smoleń to nie tylko zamek. To wzgórze, które pamięta. Drzewa, które widziały. Schody, które prowadzą nie tylko w górę, ale i w głąb. Dziś fotografowałem nie ruiny, lecz trwanie.

Jakby był tu zawsze.

Wielokrotnie okrążyłem zamek.

Dla chodzących ścieżka jest niewymagająca. Dla osób z problemami, może być problemem.

Łukasz Cyrus i Jurajski Wędrowiec, 2025